نقش حکومت در پیشرفت علمی

نوشته شده در مقالات

حکومت و مدیریت یک کشور در تعیین خط و مشی یک ملت و ترسیم راه ترقی و سعادت و پیشرفت علمی آن یا تنزل و انحطاط و توقف آن نقش اساسی دارد. گرچه پیشرفت علمی بطور مستقیم حاصل همت و مجاهدات عالمان است، اما در اهمیت بسترسازی و فراهم آوردن زمینه های مناسب برای شکوفائی علمی، که از وظایف حکومت هاست، جای هیچگونه تردیدی نیست.(نقل از هفته نامه پنجره 19/12/1391)


حکومت ها می توانند با تشخیص و تعیین اولویت ها، برنامه ریزی و ترسیم نقشه راه، تخصیص بودجه مناسب، حمایت، تشویق و بها دادن به علم و عالم و رفع موانع علم و پژوهش بیشترین نقش را در توسعه علمی ایفا کنند. البته باید تأکید کرد که بسنده کردن به صرف شعار و تبلیغات و گرفتن ژست علم دوستی و علم خواهی راهی به دهی نمی برد؛ آنچه مهم و تعیین کننده است فراهم آوردن زمینه ها و رفع موانع رشد علمی است.  رشد علمی یک کشور در عصر حاضر بدون توسعه همه جانبه در ابعاد مختلف فرهنگی، سیاسی و اقتصادی میسر نیست. گذشت روزگاری که نوابغی همچون ابن سینا و رازی و بیرونی و نصیر الدین طوسی به تنهائی در گوشه کتابخانه ای می توانستند قله های علم را فتح کنند و برای جامعه اسلامی افتخار آفرینی کنند. امروزه با پیچیده شدن محیر العقول جوامع و توسعه چشمگیر علوم و رقابت سخت و نفس گیر جهانی در میدان علم، جز با یک مدیریت بصیر و توانمند و عزم ملی و کوششی مدام و بی وقفه در ایجاد دگرگونی در همه ساحت های زندگی و تعامل و تبادل سازنده با دنیا نمی توان در این راه گامی مؤثر برداشت.
علاوه بر فراهم بودن زمینه های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی رشد علم، طراحی نظام تعلیم و تربیت عقلانی، کارآمد و پویا از دوره ابتدائی تا دانشگاه از ضروریات رشد و شکوفائی علمی است.  افزون بر این، بدون حاکمیت روحیه علمی، که آزاد اندیشی، سعه صدر، آزادی معقول بیان و نقدپذیری از ضروریات آن است، شکوفائی علمی از حد شعار فراتر نخواهد رفت. همه کسانی که به پیشرفت علمی می اندیشند باید بدانند که پیشرفت علم دشمنی بدتر از تنگ نظری، استبداد به رأی، تعصب و تقلید ندارد.
یکی از آثار توفیق در مدیریت علمی پیش گیری از فرار مغزها است. خسارتی بالاتر از این نمی توان تصور کرد که عده ای با استفاده از امکانات و سرمایه یک ملت به توان بالای علمی دست یابند، اما هنگام ثمر دهی با خروج از کشور حاصل سالها خون و دل خوردن ملتشان را دودستی و داوطلبانه تقدیم نه بیگانگان بلکه دشمنان آن ملت کنند وامید ملت را ناامید سازند. در این مورد هم آن افراد مستوجب ملامت اند و هم مدیریتی که چنین زمینه ای را فراهم می آورد. متأسفانه کسانی هم که از نظر فیزیکی از کشور خارج نشده اند، گاهی تحقیقاتشان به گونه ای سوق می یابد که حاصل آن روانه کشورهای سلطه گر غربی می شود، بدون اینکه مملکت خودشان سودی از آن تحقیقات ببرد و تنها دلش را به آمار بالای مقالات آی اس آی خوش می کند. سیاست علمی موفق سیاستی است که نه تنها از فرار مغزها پیشگیری کند و نه تنها تحقیقاتش را به سمت تأمین اولویت ها و نیازهای واقعی داخلی سوق دهد، بلکه با بسترسازی مناسب مغزهای خلاق دیگر ممالک را بسوی خود جذب کند.            
انقلاب اسلامی و در پی آن جمهوی اسلامی در پی حرکت بسوی تحقق بخشیدن به آرمان تمدن اسلامی است. قطب آسیای این تمدن علم است، البته علمی همراه با معنویت و دیانت. بنابراین دغدغه پیشرفت علمی دغدغه ای بنیادی و محوری در این حرکت است. بی انصافی است اگر پیشرفت های علمی بدست آمده در بسیاری از عرصه ها همچون علوم هسته ای، نانو فناوری، پزشکی و نظامی را به رغم دشمنی ها و مشکلات طاقت فرسایی که وجود داشته و دارد نادیده بگیریم. اما با این همه وضعیت و جایگاه فعلی نظام تعلیم و تربیت، پژوهش، نوآوری و شکوفائی علمی ما در طراز انقلاب اسلامی نیست و ظرفیت و استعداد ملت ایران بسی بییش از این است. درخت را به میوه اش باید شناخت «تعرف الأشجار باثمارها.» رشد علمی امری سرّی و پنهانی نیست و اثرش را تنها نباید در آمارهایی که مسئولان نهادهای علمی می دهند دید، بلکه رشد علمی آثارش را در ساحت های مختلف جامعه نشان خواهد داد. وقتی معلوم می شود که علوم پایه، علوم فنی و مهندسی، اقتصاد، تعلیم و تربیت، مدیریت، بهداشت و دیگر علوم پیشرفت کرده اند که وضعیت ما در صنعت، اقتصاد، تعلیم و تربیت، مدیریت، بهداشت و مانند آن پیشرفت کرده و افتخار آمیز باشد. علم جدید ارتباط تنگاتنگی با زندگی انسان دارد و ثمر و نتیجه اش در زندگی فردی و اجتماعی آشکار می شود.  اگر وضعیت صنعتی، اقتصادی، تعلیم و تربیتی، مدیریتی و بهداشتی ما مطلوب است رشد علمی ما هم مطلوب است. البته بی انصافی و غیر علمی است اگر در این ارزیابی و داوری موانعی که دشمنان بی وقفه و بی رحمانه در سر راه پیشرفت این کشور ایجاد می کنند را نادیده بگیریم، اما از این امر نباید در جهت پوشاندن ضعف های مدیریتی خود استفاده کنیم.  کشور ما همه آنچه را که برای پیشرفت علمی لازم است در اختیار دارد. در رأس همه دین اسلام است که دین تفکر و عقلانیت است و علم را در جایگاه رفیعی قرار می دهد. از تاریخ و تمدن دیرپا و سابقه علمی درخشان پیش از اسلام و پس از اسلام برخورداریم و از میراثی بی بدیل از این جهت برخورداریم. انقلاب عظیمی را در این دوره از تاریخ بشر آفریدیم که شعار محوری آن استقلال همه جانبه است و برای تحقق و تداوم و تکامل آن هزینه گرانبهایی پرداخته و می پردازیم. خیل جوانان مستعد و خلاق و مشتاق علم آموزی و معرفت اندوزی سرمایه گرانبهای دیگری است که در اختیار داریم. با این پشتوانه عظیم و بی بدیل چه عذری داریم که پرچمدار پیشتازی علم و معرفت نباشیم. اما هشدار هشدار، راه را گم نکنیم. تمدن مادی و دنیازده غرب الگو و سرمشق ما نباید باشد، گرچه می توانیم و باید از تجربه ایجابی و سلبی غرب درس بیاموزیم. علم و قدرت بدون اخلاق و معنویت محصولی جز بی عدالتی و ظلم و نابودی حرث و نسل و مسخ انسانیت ندارد چنانکه امروز در جهان شاهدیم. علم و فناوری که ما در پی آنیم در ظل دیانت و اخلاق و معنویت و زمینه ساز عبودیت است که کمال حقیقی انسان است.  این رسالتی است بردوش فردفرد اهالی بصیرت و معرفت، اما بار سنگین هدایت و حمایت و مدیریت رشد علم بردوش نهادهای رسمی مدیریت علمی است .

 

استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است

طراحي: ايرنا هاست