کرسی آزاد اندیشی

نوشته شده در مصاحبه ها

نشست "بایدها و نبایدهای دانشگاه فنی اسلامی" در تاریخ 25 آذر 91 در آمفی تئاتر دانشده معماری دانشگاه علم و صنعت در تهران با سخنرانی دکتر محمد فنائی اشکوری برگزار شد. در این سخنرانی وی به پیشینه و روند شکل گیری علم جدید در غرب پرداخت و به تفصیل درباره بحران های ناشی از سیطره تفکر مادی بر علم جدید پرداخت. اهم این بحران ها از دیدگاه دکتر فنائی عبارتند از: بحران معرفتی، بحران اخلاقی، بحران معنوی، بحران زیست محیطی و بحران امنیتی. وی سپس به پرسشهای حاضران پاسخ گفت که در اینجا خلاصه ای از اهم پرسشها و پاسخ ها را می آوریم. 

سئوال های اصلی:
 
1-  نگاه اصلاحی به متن دانشگاههای حاضر، ما را به دانشگاه اسلامی می رساند یا خیر؟ در غیر اینصورت، نگاه لازم باید چگونه باشد؟ یعنی آیا طرحی مد نظر هست که با حرکت در راستای آن بشود گفت دانشگاه اسلامی قابل تحقق است؟
 
پاسخ به نظر نمی آید که طرح مدون و نقشه آماده شده نهائی در این زمینه وجود داشته باشد یا دستکم بنده اطلاعی از آن ندارم. راه پیش رو راهی نرفته است، در نیتجه باید قدم به قدم به اصلاح و بازسازی بپردازیم و جلو تر بریم تا چشم انداز روشنتر شود. 

2- در صورت مثبت بودن نگاه اصلاحی، لزوم و باید و نبایدهای اسلامی بودن دانشگاههای فنی چیست؟
 
پاسخ دانشگاه  مانند هر نهاد و سازمان دیگری در هر جامعه ای باید انتظارات معقولی که از آن می رود را برآورده سازد. از دانشگاه در یک کشور اسلامی انتظار می رود متناسب با فرهنگ جامعه اسلامی و در جهت تأمین نیازهای آن حرکت کند. این سخن درباره هر نهادی مثل اقتصاد، تعلیم و تربیت، هنر، و سیاست مطرح است. باید و نباید های اسلامی شدن در دو جهت قابل طر است:
 
الف. در بعد محتوای علمی
 
دانشی که تولید و ارائه می شود ناسازگار با باورها و ارزش ها و آرمانهای اسلامی نباشد.
 
دانشی که تولید می شود هماهنگ با تعالیم اسلامی و در راستای تحقق ارزش ها و اهداف اسلامی باشد.
 
این دانش می تواند واجد تمام استاندارد های جامعه علمی جهانی باشد.
 
ملاحظات انسانی و معنوی در فناوری باید مد نظر باشد بطوری که ضمن تأمین نیازبشری به بهترین نحو ممکن، از پیامدهای منفی آن ( بر سلامت، میحط زیست، امنیت ...) اجتناب شود.

در دانشگاه فنی از جهت محتوا و محصول آنچه اهمیت بیشتر دارد مسئله بومی سازی یعنی تناسب با متضیات، نیازها و فرهنگ جامعه است.
 
ب. در بعد سازمانی و فردی
 
ساختار و مناسبات حاکم آن هماهنگ با آموزه های اسلامی باشد.
 
اسلامی شدن تعلیم و تربیت دینی ضروری است.  مراد ما تعلیم و تربیت اسلامی بطور عام است که اختصاصی به دانشگاهیان ندارد؛ بلکه در هر فرد مسلمان و نهاد اسلامی انتظار می رود؛ یعنی باورها و منش و رفتار غالب افراد (اعم از کادر اجرائی، استاد و دانشجو) بر اساس آموزه های اسلامی باشد.
 
 3. در یک دانشگاه اسلامی، به علوم فنی مهندسی رایج باید چه نگاهی داشت؟
 
پاسخ علوم فنی و مهندسی باید کارآمد، خلاق و پیشرو و در راستای خیر و صلاح بشریت بطور عام و جامعه اسلامی بطور خاص باشد.
 
سئوالات جزئی:
 
در چیدمان استاد و دانشجو در قالب یک دانشگاه اسلامی:
 
1-    اعتقاد و معرفت استاد و دانشجو نسبت به اصول اعتقادی اسلام در چهارچوب باورهای شیعه چگونه است؟
 
پاسخ پا به پای رشد علمی هر فرد، رشد معرفت دینی او نیز لازم است. دین شناسی و دینداری عامیانه از یک عالم پسندیده نیست.
 
2-   میزان توانمندی در استدلال و مباحثه استاد و دانشجو نسبت به باورهای اعتقادی شیعه چگونه است؟
 
پاسخ توانمندی باید به حدی باشد که بتواند ایمانش را حفظ و در مقابل پرسش ها و چالش هایی که برای او طرح می شود قدرت پاسخگویی اجمالی داشته باشد.
 
3-   آیا پایبندی به ادیان و فرق غیر تشیع برای استاد دانشگاه اسلامی مشکلی دارد؟
 
پاسخ: خیر، آنچه ضروری است اسلامی بودن مناسبات، مدیریت و فضای حاکم و غالب است. هم استاد و هم دانشجویان غیر مسلمان هم می توانند در این دانشگاه مشغول تحقیق باشند و البته باید به ارزشهای اسلامی احترام بگذارند.
 
4-   انجام و تاکید بر منهیات دینی برای استاد و دانشجو چگونه است؟
 
پاسخ در حوزه خصوصی افراد نباید دخالت کرد؛ اما در فضای عمومی نباید ارزش های اسلامی نقض شود.

5-   التزام عملی به دستورات دین برای استاد و دانشجوی دانشگاه اسلامی چه اهمیتی داشته و از چه معیارهایی قابل سنجش است؟
 
پاسخ التزام عملی به دستورات دین اختصاصی به دانشگاهی و غیر دانشگاهی ندارد. هر مسلمانی ملزم به رعایت باید ها و نباید های اسلامی است.
 
رفتارهای افراد تا آنجا که نمود بیرونی و ظهور اجتماعی دارند با معیار های عادی آماری قابل سنجشند، اما حقیقت ایمان افراد نه لازم است سنجیده شود و نه ممکن است. 

6-  میزان ظهور شعائر دینی در موارد زیر برای استاد و دانشجو چگونه است؟
 
-   در بعد ظاهر و پوشش
 
-   در بعد رفتار

-  شرکت در نماز جماعت
 
پاسخ رعایت اموری که در شرع الزامی است مانند حد اقل پوشش اسلامی و اجتناب از محرمات، در دانشگاه اسلامی الزامی و قابل مطالبه و مؤاخذه است، اما ترجیحات غیر الزامی (مثل نماز جماعت) را فقط می توان تشویق کرد، نه الزام یا مؤاخذه.
 
                   با تشکر فراوان

استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است

طراحي: ايرنا هاست