آیت الله شهید سید محمد باقر صدر (ره)

نوشته شده در فیلسوفان اسلامی

آيت الله شهيد  (1353 ـ 1400ق) از اسلام‌شناسان طراز اول حوزه علميه نجف و از متفکران برجسته عصر حاضر بود و در نبوغ و نوآوري در ميان معاصران بي‌مانند است. او در فقه و اصول، سرآمد و مبدع انديشه‌هايي درخشان و در تفکر فلسفي پيشرو و نوآور، و در فهم دنياي جديد يگانه و در ميدان مبارزه براي تحقق آرمان‌هاي اسلامي از پيشتازان بود، و از همين رو زير شکنجه‌هاي وحشيانه صدامي، همراه خواهر فرهيخته‌اش، شهيد بنت الهدي مظلومانه به شهادت رسيد.
براي گزارش و تحليل انديشه‌هاي فلسفي شهيد صدر، بايد در کليه آثار او از جمله آثاري که در علم اصول از او برجاي مانده است، غور و تتبع کرد. بخشي ديگر از انديشه‌هاي فلسفي او را بايد در نوشته‌هاي او در باب دين، سياست، حکومت، اجتماع و اقتصاد جست‌وجو کرد.
 بي‌شک شهيد صدر، با موج تفکر جديد در ايران، به ويژه آثار علامه طباطبايي و شهيد مطهري و برخي ديگر از متفکران معاصر ايران آشنايي داشت. او نيز همچون متفکران ياد شده در مواجهه با تفکر غربي، نخست با مارکسيسم مواجه شد و ابعاد مختلف اين مکتب را تجزيه و تحليل و نقادي کرد. نقد صدر بر مارکسيسم، بنيادي، نيرومند و ابتکاري بود. نخستين اثر فلسفي او کتاب فلسفتنا است که از جهت نقد مارکسيسم، بي‌شباهت به کتاب اصول فلسفه و روش رئاليسم علامه طباطبايي و مرتضي مطهري نيست. اين کتاب خوانندگان بسياري در جهان عرب و اسلام و حتي بيرون از جهان اسلام يافت و بسيار تأثيرگذار بود. در برخي از مدارس علوم ديني از جمله در حوزه علميه قم از اين کتاب به عنوان متن درسي براي نقد مارکسيسم و فلسفه‌هاي جديد استفاده شد. شهيد صدر در اين کتاب، مباحث گوناگون فلسفي، همچون مسئله معرفت، ادراک، عليت، ماده و خدا را از ديدگاه مکتب‌هاي مختلف فلسفي بررسي کرده است. وي همچنين در کتاب اقتصادنا نظام اقتصادي مارکسيسم و کاپيتاليسم را محققانه نقد کرد و نظام اقتصادي اسلام را براي نخستين بار بازسازي کرد. همچنين وي در رسائل متعددي که پس از انقلاب اسلامي ايران به نگارش درآورد، ديدگاه‌هاي سياسي، حقوقي، اقتصادي، اجتماعي و مديريتي خود را ارائه کرد. (اين رسائل را مي‌توان در اثر زير يافت: السيد محمد باقر الصدر، الإسلام يقود الحيات.) تحليل تفصيلي انديشه‌هاي فلسفي شهيد صدر در اين مقال نمي‌گنجد؛ اما به اجمال نگاهي به يکي از آثار فلسفي ايشان مي‌اندازيم.
 بي‌شک مهمترين کوشش‌ فلسفي شهيد صدر، ارائه نظريه‌اي نو در باره استقرا است که در کتاب مباني منطقي استقراء (الأسس المنطقية للإستقراء) آن را عرضه کرده است. در اين کتاب وي نظريه احتمالات و مباحث منطقي و معرفت‌شناختي مربوط به آن را طرح و نظريات فلاسفه غربي را در اين زمينه‌ها تحليل و نقادي کرده است. سپس نظام منطقي و معرفت‌شناختي جديدي را عرضه مي‌کند که از آن نه تنها در معرفت به طور عام، بلکه در الهيات و حتي فقه نيز استفاده مي‌نمايد.

برگرفته از کتاب مقدمه ای بر فلسفه اسلامی معاصر، اثری از دکتر محمد فنایی اشکوری.

استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است

طراحي: ايرنا هاست