آیت الله محمد تقی مصباح (دامت برکاته)

نوشته شده در فیلسوفان اسلامی

آیت الله محمد تقی مصباح (دامت برکاته)

محمدتقي مصباح يزدي (1313ش) پس از اتمام تحصيلات مقدماتي و سطوح علوم ديني در يزد، در سال 1330 شمسي براي تحصيل علوم ديني به مدت يکسال در نجف اقامت کرد و سپس به قم رفت. فقه و اصول را نزد آیت الله عبدالکريم حائري يزدي، آیت الله سيدحسين بروجردي، امام خميني و آیت الله محمدتقي بهجت آموخت؛ چنان‌که از تعليمات اخلاقي و معنوي آیت الله بهجت نيز بهره برد. او همچنين براي آموختن فلسفه و تفسير قرآن و اخلاق و معنويت بيش از دو دهه نزد علامه سيدمحمدحسين طباطبايي زانوي شاگردي به زمين زد.
استاد مصباح مباحث قرآني و فلسفي را که از علامه طباطبايي استفاده کرده بود، محور مطالعات و تحقيقات خود قرار داد و به طور مستقل در اين دو حوزه به تحقيق و تأمل پرداخت و در هر دو حوزه به آراي بديعي دست يافت. درس‌هاي «معارف قرآن» وي که در موضوعات مختلف فکر اسلامي تدريس و سپس منتشر گرديد، تأثير قابل توجهي در شکل‌گيري فکر اسلامي معاصر در حوزه‌هاي علميه و سپس در جامعه اسلامي نهاد.
وي در شاخه‌هاي مختلف فلسفه، همچون منطق، مابعد الطبيعه، معرفت‌شناسي، سياست، فلسفه اخلاق، و فلسفه دين تدريس کرده و داراي آثار متعدد و صاحب آراي ويژه است. درس‌هاي نهاية الحکمه، الهيات شفا، برهان شفا و قسمت‌هايي از اسفار وي تحرير و منتشر گرديده و کانون مراجعه و مطالعه محققان بسياري در فلسفه اسلامي است.
از ويژگي‌هاي فلسفه‌ورزي استاد مصباح، تحليل دقيق مفاهيم و واژه‌ها و کوشش در تحرير روشن محل نزاع است. از ديگر مختصات فلسفه‌ورزي او در گفتار و نوشتار، کوشش در حفظ خلوص انديشه و زبان فلسفي و نياميختن آن با ديگر معارف است.
وي به جهت آشنايي با فلسفه و تفکر جديد غربي، بسياري از مباحث فلسفي و کلامي را به نحو تطبيقي طرح و بررسي کرده است.
نقادي آراي فلاسفه، اعم از مسلمان و غيرمسلمان نيز ويژگي مهمي است که در اغلب مباحث وي به چشم مي‌خورد. کتاب تعليقة علي نهاية الحکمه او حاوي نقدهاي استاد مصباح بر آراي فلاسفه اسلامي، به ويژه آراي استادش علامه طباطبايي، است.
او همچنين فلسفه و تفکر مارکسيسم را به تفصيل بحث و نقادي کرده است. کتاب پاسداري از سنگرهاي ايدئولوژيک وي در زمان انتشارش، دقيق‌ترين اثر در رد اصول ديالکتيک مارکسي محسوب مي‌شد و استقبال روشنفکران حوزوي و دانشگاهي را برانگيخت.

وي به نحو نظام‌مندي در حوزه‌هاي مختلف، هم آراي فلاسفه غربي را تحليل و نقد کرده و هم به تأسيس و تقرير ديدگاه‌هاي اسلامي پرداخته است. برخي از اين حوزه‌ها، عبارت‌اند از: معرفت‌شناسي، الهيات، دين‌شناسي، فلسفه اخلاق، فلسفه حقوق و فلسفه سياست.
نوآوري‌هاي استاد مصباح يزدي در مباحث مختلف فلسفي، فراوان است. در کتاب آموزش فلسفه، که اينک از متون درسي فلسفه در حوزه علميه است، تحليل‌ها و ديدگاه‌هاي فلسفي خود را به زباني روان و در عين حال عميق بيان کرده است.
به اعتقاد برخي از صاحب‌نظران در فلسفه اسلامي، نوآوري‌هاي استاد مصباح، فراتر از نقد پاره‌اي از نظريات فلاسفه و ارائه برخي ديدگاه‌هاي تازه در بعضي مسائل فلسفي است؛ بلکه بايد گفت که او با استفاده از فلسفه‌هاي مشايي، اشراقي و حکمت متعاليه و با بهره‌گيري از تجربه فلسفه و علوم انساني غرب، نظام فلسفي خاصي را پي‌ريزي کرده است. (ر.ک: حسين علي عربي، انديشه ماندگار، ص 135 و 144)


برگرفته از کتاب مقدمه ای بر فلسفه اسلامی معاصر، اثری از دکتر محمد فنایی اشکوری.

استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است

طراحي: ايرنا هاست