آیت الله جوادی آملی (ره)

نوشته شده در فیلسوفان اسلامی

عبدالله جوادي آملي در 1312 شمسي در آمل متولد شد. پس از اتمام دوره ابتدايي مدارس دولتي، دروس مقدماتي و سطوح علوم اسلامي را تا سال 1329 در مدرسه علوم ديني آمل آموزش ديد. سپس عازم تهران شد و در مدرسه مروي سکونت گزيد. در تهران نزد استادان برجسته آن زمان، سطوح عالي علوم ديني (فقه، اصول، فلسفه و عرفان) را فراگرفت. برخي از استادان او در علوم عقلي عبارت‌اند از: آیت الله ابوالحسن شعراني، محيي‌‌الدين الهي قمشه‌اي، محمدتقي آملي و محمدحسين فاضل توني.
در سال 1334 شمسي به قم مهاجرت کرد و در مدرسه حجتيه اقامت گزيد و از دروس فقه و اصول استادان آن زمان، همچون آیت الله محقق داماد، آیت الله بروجردي، آیت الله ميرزاهاشم آملي و امام خميني استفاده کرد. وي همچنين مدتي طولاني از محضر علامه طباطبايي در زمينه‌هاي فلسفه، عرفان و تفسير بهره برد.
ايشان تحت تأثير امام خميني، پيش از انقلاب و پس از انقلاب در فعاليت‌هاي اجتماعي و سياسي و تبليغي مشارکت فعال داشته است. گفتني است که آیت الله جوادي آملي، حامل نامه تاريخي امام خميني به گورباچف، آخرين رهبر شوروي کمونيستي بود.
تدريس متون فلسفي از بداية الحکمه علامه طباطبايي تا کتاب الشفاء ابن سينا و اسفار اربعه ملاصدرا، و متون عرفاني از تمهيد القواعد ابن ترکه تا فصوص الحکم ابن عربي، از ديگر فعاليت‌هاي او بوده است. آثار منتشر شده آیت الله جوادي در فلسفه و عرفان اسلامي بسيار است. رحيق مختوم عنوان شرح او بر اسفار ملاصدرا است و تحرير تمهيد القواعد، شرحي است بر تمهيد القواعد که بازنويسي درس‌هاي ايشان است.
آیت الله جوادي، همچون و به پيروي از استادش، علامه طباطبايي نسبت به تفسير قرآن کريم اهتمام ويژه‌اي دارد و بزرگ‌ترين حلقه درس تفسير قرآن در حوزه علميه از آن او است. در اين درس، استاد جوادي از همه اندوخته‌هاي علمي خود، از حديث و فقه و علوم قرآن گرفته تا ادب و کلام و عرفان و فلسفه، بهره مي‌گيرد تا مخاطب را به فهم کلام الهي نزديک سازد. درس‌هاي تفسير استاد جوادي با عنوان تفسير تسنيم در حال انتشار است. تاکنون بیست و یک جلد از تفسیر تسنیم و هفده جلد تفسیر موضوعی ایشان بر قرآن کریم انتشار یافته است.
او نيز همچون ديگر حکيمانِ حکمت متعاليه، به هماهنگي فلسفه، قرآن و عرفان، يا عقل و نقل و کشف پايبند است و خود مدرس حکمت، محقق عرفان و مفسر قرآن است و رسوخ و تضلعش در هر سه رشته، مورد اتفاق خاص و عام. تقرير نيرومند و همدلانه او با ابن عربي و ملاصدرا، محفل درس او را جاذبه‌اي ويژه داده است.
توغل در مباحث حکمت متعاليه و عرفان نظري و تفسير قرآن، اين حکيم متأله را از توجه به پرسش‌ها و مسائل دنياي جديد بيگانه نساخته است؛ بلکه ايشان با استفاده از آن مباني درباره برخي مسائل نو نيز به انديشه‌ورزي و پاسخگويي پرداخته است. مباحثي چون ديدگاه اسلام درباره محيط زيست، مسئله زن، اخلاق حکومتي و نسبت عقل و وحي و علم و دين در اين مقوله مي‌گنجند.

 اهتمام استاد جوادي به فلسفه و عرفان و تفسير و کوشش در جمع بين برهان و عرفان قرآن، مبنايي معرفت‌شناختي و مابعد الطبيعي دارد. اساسا حکمت متعاليه صدرايي چيزي جز جمع بين اين سه نوع معرفت نيست. از نظر حکيم متأله، هر يک از اين سه نوع معرفت راه متقن و معتبر براي وصول به حقيقت است؛ اما کمال معرفت در جمع بين آنها است. البته اين بدين معنا نيست که اين سه نوع معرفت از ارزش يکساني برخوردارند، بلکه معرفت ناب و مصون از خطا را تنها بايد از وحي طلب کرد و تفکر فلسفي و رياضت عرفاني ـ گرچه في الجمله ما را به حقيقت مي‌رسانند ـ در افراد غيرمعصوم مصون از خطا نيستند. از اين رو برهان و عرفان در نهايت بايد به قرآن و عترت عرضه شود.
حکمت متعاليه صرف دانستن مجموع معارف مختلف نيست. چنين نيست که شخصي با دانستن فلسفه و کلام و عرفان و ديگر معارف متکثر به حکمت متعاليه برسد؛ بلکه حکمت متعاليه معرفت واحد و بسيطي است که معارف ديگر را به نحو عالي‌تري دربر دارد؛ آنچنان‌که مطلق در عين وحدت، کثرات مقيد را دربر دارد. (رحيق مختوم: شرح حکمت متعاليه، ج1، قسمت 1، ص 20)
از نظر ايشان نه تنها حکمت و انديشه متعالي از جمع بين اين سه منبع حاصل مي‌شود، بلکه وجود و شخصيت شخص حکيم نيز در پرتو اين سه منبع نور شکل مي‌گيرد. روش کسب اين حکمت نيز به اين طريق است که شخص با استفاده از تفکر نظري برهاني و رياضت مشروع عرفاني و عرضه آنها به وحي قرآني ـ و تفسير آن در کلام معصوم ـ و زيست وحياني، به معرفت ناب و تحول جوهري وجودي که جامع علم و عمل است، مي‌رسد و بدينسان به حکمت متعاليه نايل مي‌شود. (همان، پيشگفتار شارح، فصل اول و دوم)
يکي از آثار اين نوع حکمت، اين است که دستاورد آن، هم براي فيلسوف منطقي، هم براي عارف اهل کشف و هم براي عالم متعهد به نقل وحياني، پذيرفتني و حجت است. (همان، ص 19)

برگرفته از کتاب مقدمه ای بر فلسفه اسلامی معاصر، اثری از دکتر محمد فنایی اشکوری.

استفاده از مطالب اين سايت با ذکر منبع بلامانع است

طراحي: ايرنا هاست